WELCOME TO OUR BACK OFFICE

Traumatisch Netwerk

Beladen Treinen

Het Spoorwegmuseum, Utrecht (NL)

De bagagewagen NS4088 werd in 1914 gebouwd maar is bijna 60 jaar lang spoorloos geweest. Tijdens de tweede wereldoorlog is de wagon in oost Europa beland en daar achtergebleven. In 2002 werd de gehavende wagon aangetroffen op een afgelegen emplacement in Boekarest in Roemenië en terug naar Nederland gebracht. Een bagagewagen met een onbekend oorlogsverleden maar zeker is dat dit type wagens door de Nederlandse Spoorwegen is ingezet voor transporten van Joden, Roma en Sinti naar concentratie- en vernietigingskampen in Oost-Europa.  Wij werden door het Spoorwegmuseum gevraagd rondom deze bagagewagen een concept en een ontwerp voor een permanente tentoonstelling te maken over de ‘Jodentransporten in de Tweede Wereldoorlog’ en de rol van de spoorwegen.

 

Locatie
Utrecht (NL)
Klant
Het Spoorwegmuseum
Jaar
2013
Oppervlakte
20 m2
Status
Permanent
Rol
Concept en ontwerp
Cartografie
MUST Stedebouw, Amsterdam (2013)
Interactive media
BICmultimedia.nl
Restauratie en bouw
Kloosterboer Decor
Geluidsopnames
Bob Kommer Studio’s
Rol van de spoorwegen

De rol die de spoorwegen speelden in Europa bij de massadeportaties is omstreden. Ook voor de Nederlandse Spoorwegen vormen deze transporten een zwarte bladzijde uit haar geschiedenis. In totaal vertrokken via Kamp Westerbork en Kamp Vught 93 treinen, die ruim 100.000 mensen vervoerden. Vanuit station Maliebaan, waar tegenwoordig Het Spoorwegmuseum is gevestigd, werden circa 1200 Joden op transport gesteld. Het materieel, de dienstregeling en het vervoer tot de grens werden door Nederlands personeel verzorgd. De cruciale positie van de Nederlandse Spoorwegen in dit systeem bleef lang onbesproken

Wij wilde de bagage wagen zowel binnen als buiten, zo min mogelijk ‘aantasten’ met tentoonstellingsachtige elementen als foto’s, panelen en teksten. We hebben er bewust voor gekozen om de wagen niet in de oorspronkelijke ‘opgepoetste’ staat terug te brengen. Maar in een staat zoals de wagen eruit had kunnen zien na 60 jaar gebruik. We hadden een simpel tentoonstellings concept: binnen in de wagen het verhaal van de slachtoffers. Er buiten een inzicht in de organisatie van het transportsysteem en de stemmen van daders, omstanders en getuigen.

Deelgenoot

Je stapt de lege kale ruimte van de bagagewagen binnen. Er is minimale lichtinval je en wordt deelgenoot van een intense audio ervaring. Alle 93 treinen komen chronologisch  in audio voorbij. Een neutrale stem noemt vertrekdatum, treinnummer, aantal passagiers, aantal vrouwen, mannen en kinderen, aankomstdatum en eventuele overlevenden. Bij elke trein een reeks indringende audiofragmenten van treinreis ervaringen van gedeporteerde. Alles gebaseerd op authentiek materiaal  uit rode kruisrapporten, gevonden briefjes die uit de trein gegooid zijn en vele (dag) boeken. Voorgelezen door overlevenden en verschillende stemacteurs, oud en jong, vrouw, man en kind.

Logistieke operatie in beeld

Op een interactieve console buiten bij de entree van de wagon wordt een compleet nieuw licht op de organisatie en uitvoering van de deportaties door de spoorwegen geworpen. Door stedenbouwkundig bureau MUST zijn indrukwekkende kaarten en infographics gemaakt. Beginnend bij het Europese perspectief zoom je steeds verder in op de Nederlandse en uiteindelijke op de Utrechtse situatie. Daarnaast maak je kennis met daders, getuigen en omstanders. Je kunt ook opmerkingen en herinneringen op de console achterlaten.

De kaarten en infographics zijn ook online te bekijken op de website https://www.spoorwegmuseum.nl/ontdek/nu-in-het-museum/beladen-treinen/